Predstavljamo “MAUZER 66”:  Teleskop koji puca

Nedavno je u redakciju “Lovačkih novina” stigao imejl praćen fotografijom lovačkog karabina nešto starije njemačke produkcije – jedan mladi lovac zamolio nas je da napišemo nešto više o pušci koju će uskoro naslijediti.

Riječ je o lovačkom karabinu njemačke firme “Mauzer” sa neobično interesantnim teleskopskim zatvaračem i izmjenjivim cijevima, posljednjem dostignuću puškarstva u vrijeme kada je konstruisan. S obzirom na to da se radi o karabinu potpuno različitog sistema od obrno-čepne akcije “mauzer M98” koji je ne samo donio različite prednosti već i postao osnova za kasniji razvoj karabina “blaser” direktne akcije – odlučili smo da mu u ovom broju posvetimo malo prostora.

Istorija

Nakon završetka Drugog svjetskog rata, poslije bombardovanja, okupacije i naknadnog rušenja jednog dijela proizvodnih kapaciteta njemačka firma “Mauzer” je ponovo uspostavljena početkom pedesetih godina prošlog vijeka i rad je nastavljen. Kako  je  proizvedena količina vojnog i civilnog oružja sistema “mauzer M98” bila milionska, firma je započela sa formulisanjem nove strategije razvoja i inovacija što je naravno podrazumijevalo potragu za sasvim novom konstrukcijom. Za nečim što će se bitno razlikovati od svega do tada viđenog i biti napredno to jest u saglasju sa tadašnjim stepenom tehnološkog razvoja.



Tu na scenu stupa veoma talentovani njemački sportski strijelac, konstruktor i inovator Valter Geman, osnivač poznatog proizvođača streljačke opreme i pomagala “Gehmann”. Zanimljivo je napomenuti kako gospodinu Gemanu nije smetao strabizam (razrokost) da konstruiše veoma uspjeli puščani diopterski zadnji nišan “Iris” i sa njime opremeljenom puškom osvoji ni manje ni više nego sedam njemačkih državnih šampionata u streljaštvu! Konstruisao je između ostalog prve specijalne streljačke naočare sa pomičnim držačem stakla i kožnu streljačku jaknu bez čega se danas ne može zamisliti ni jedno ozbiljno takmičenje.

Firmi “Mauzer” je dakle trebao nov i inovativan proizvod, a za rad na njemu početkom šezdesetih godina angažovan je Geman koji je za početak prostudirao neka stara rješenja (poput lovačkih pušaka sistema “spandau”). Geman je povjereni mu posao završio bez greške i rezultat je ugledao svjetlo dana – bio je to karabin “mauzer 66”, tada posljednji domet u puškarstvu. Prvi prototip ove puške firma “Mauzer” izložila je na sajmu IWA u Nirnbergu 1965. godine. “Mauzer 66” proizvođen je do 1971. godine kada su ga zamijenile nove (i jeftinije) konstrukcije.   

Pred Gemana je postavljen zadatak da konstruiše karabin koji će imati kraću i kompaktniju akciju, biti manje ukupne dužine i imati mogućnost lake izmjene cijevi. Dobijeni rezultat je karabin koji zahvaljujući revolucionarnoj kratkoj teleskopskoj akciji (kraćoj od akcije M98 za 6 cm) ima manju ukupnu dužinu za 9 centimetara pri istoj dužini cijevi u poređenju sa karabinima standardne “mauzerove” akcije M98.

 

Teleskopska akcija

Sklop nosača zatvarača odnosno klizača i zatvarača osmišljen je da bude teleskopskog tipa. Šta to znači? Ovdje ne postoji monolitni sanduk. Dok je sanduk kod klasičnog “mauzer M98” sistema monolitna cjelina kod M66 se naime sastoji iz tri dijela. Kod šezdesetšestice je sanduk skraćen, zapravo razdvojen pri čemu je glava sanduka navučena na cijev ali odvojena od zadnjeg dijela sanduka koji je pomičan i kliže se po čeličnom ramu čvrsto uvrnutom u drveni sanduk. Taj čelični ram sa donje strane ima smješten magacin a sa gornje strane nalaze se dvije paralelne šine po kojima saobraća teleskopski zatvarač. S prednje strane rama smještena je čelična kolijevka to jest ležište cijevi.

Izuzetno preciznom izradom toga ležišta omogućena je laka demontaža i montaža izmjenjivih cijevi i njihovo savršena saosnost sa zatvaračem. U ležište cijevi naliježe obuhvatni prsten smješten oko cijevi (taj obuhvatni prsten je dakle glava sanduka razdvojena od zadnjeg dijela sanduka i čini zasebnu cjelinu koja je stalno pričvršćena na demontažnim cijevima).

Sam zatvarač se sastoji od dva dijela, kliznog nosača i tijela zatvarača sa ručicom i dva zuba za bravljenje (klizni nosač, kako je rečeno, u određenom smislu igra ulogu sanduka, boljeg razumijevanja radi je rečeno da je zadnji dio sanduka pomičan).  Akcija je vrlo glatka – repetiranje se izvodi neobično brzo, skoro bez ikakavog otpora.

Saobraćanje teleskopskog zatvarača pri punjenju i zapinjanju oružja odvija se u dva koraka. Pri podizanju ručice zatvarača i povlačenju zatvarača u otvoreni položaj klizni nosač zatvarača ostaje nepomičan na svom mjestu sve dok se zatvarač (manuelnim povlačenjem razumije se) ne uvuče unutar pomenutog sklopa. Zatvarač je teleskopski uvučen u svoje ležište unutar kliznog nosača poslije pređenog puta od 52 mm.

Daljim povlačenjem ručice zatvarača njen korijen nailazi na most sa gornje strane kliznog nosača pa se sada zatvarač i nosač kreću zajedno unazad pri čemu nosač po čeličnom ramu klizi vođen dvjema kliznim šinama.  U krajnjem zadnjem otvorenom položaju sklop teleskopskog zatvarača zaustavljen je  ustavljačem koji je smješten na zadnjoj desnoj strani rama/klizne površine.  Čelo zatvarača nalazi se u poziciji da pokupi prvi metak sa vrha magacina dok zadnji kraj zatvarača sa udaračem viri pozadi kroz otvor na kliznom nosaču. 

Sada je trenutak da kompletan sklop nosača zatvarača angažovanjem ručice vratimo u prednji položaj. Guranjem ručice naprijed u prvom trenutku angažujemo samo zatvarač koji sada izlazi iz svog teleskopskog ležišta unutar kliznog nosača. Nosač je u ovom trenutku nepomičan. Kada se zatvarač kupeći metak iz magacina i uvodeći ga u ležište uvuče u klizni nosač on ga za sobom vuče i sada sve zajedno ide naprijed. Ostaje nam da ručicu zatvarača zakrenemo udesno i dole za 90 stepeni čime je metak uveden u ležište a dvije braveće glave na glavi zatvarača zabravljene unutar produžetka cijevi.

Pri otvaranju zatvarača dijelovi se dakle uvlače jedan u drugi dok se prilikom zatvaranja ponovo razmiču. Akcija je kratka i brza a repetiranje teče vrlo glatko premda se zapinjanje udarnog mehanizma obavlja pri otvaranju zatvarača (što je karakteristika i sistema M98 za razliku od  Lee Enfield sistema kod kojeg se zapinjanje udarnog mehanizma obavlja zatvaranjem odnosno zabravljivanjem zatvarača). Preciznom izradom sa minimalnim tolerancijama  i uklapanjem obezbijeđeno je savršeno centriranje sklopa sa ležištem metka to jest uravnoteženost saobraćanja zatvarača unutar kliznog nosača kao i samog nosača zatvarača po čeličnim šinama na ramu.

Veoma je važno napomenuti i razumjeti da kod sistema “mauzer 66” energiju trzaja trpe samo dva braveća zuba na glavi zatvarača i njihovo bravljenje tojest ostvarena veza unutar produžetka cijevi. Ovdje nema prenošenja i raspoređivanja energije trzaja na sanduk kao kod klasičnog sistema M98 dodatno obezbijeđenog i potpomognutog trećim zubom na tijelu zatvarača koji bravi u sanduk. I pored te činjenice, sistem je čvrst i bezbjedan. Sve dok ručica nije u potpunosti savijena odnosno dok zatvarač nije u potpunosti zabravljen udarna igla ne može biti aktivirana i do opaljenja neće doći.

Kočnica je plasirana na zadnjem kraju zatvarača i poprečnog je tipa a njenim angažovanjem blokiraju se zapeta udarna igla i zatvarač koji mora biti u zabravljenom položaju. 

 

Mehanizam za okidanje

Sa lijeve gornje strane čeličnog rama nalazi se otvor za zub čeličnog elementa koji zapinje i otpušta udarač. Taj element je u vezi sa mehanizmom za okidanje smještenim u donjem podsklopu zajedno sa obaračem i njegovim branikom. Postoje dvije verzije “mauzera 66” u standardnoj i magnum dužini akcije: model 66S i model 66 SM (kod posljednjeg se zapinjanje udarača vrši ručno, palcem, putem klizača smještenog na vratu kundaka).

Okvir

Kompaktnost opisanog teleskopskog sistema zatvarača dolazi po cijeni kapaciteta okvira od tri metka što je sa jednim metkom u cijevi više nego dovoljno za lovačku namjenu karabina.

Kundak

Kundak je vrlo bitan dio sistema M66 i od krucijalne je važnosti bilo da se njegovom preciznom izradom obezbijedi modularnost oružja to jest izmjena cijevi koja se vrši odvrtanjem/zavrtanjem dva imbus vijka.  Premda smo o karakteristikama karabina “mauzer” a 66 govorili u superlativima, objektivnosti i temeljnosti radi valja spomenuti jednu njegovu kritičnu tačku. Radi se naime o načinu na koji je riješena veza kundaka i cijevi to jest bedding-u.

Veza lako izmjenljivih cijevi M66 je sa kundakom ostvarena u dvije tačke sa dva imbus vijka. Prvi vijak fiksira cijev za njeno precizno izrađeno ležište u čeličnom ramu (istovremeno to je i prednji vijak mehanizma za okidanje). Cijev je u drugoj tački za kundak fiksirana putem naročite metalne ploče (bloka) postavljene u precizno izrađeno ležište u kolijevci potkundaka. Ploča ima centralno ubušen navoj za drugi vijak koji prolazi sa donje strane kundaka. Materijal od kojeg je izrađena metalna ploča u kundaku je obično aluminijum ili mesing mada se sreću i čelične ploče.

Na cijevima je takođe navučen prsten koji sa donje strane ima široki masivni ispust – taj ispust zalazi duboko u odgovarajući otvor u kundaku odmah ispred prvog zavrtnja koji, kako je rečeno, veže cijev i ram (čeličnu kolijevku). Taj ispust dodatno pozicionira i obezbjeđuje cijev u kundaku.  Problem je u tome što se sreću cijevi bez tog sigurnosnog masivnog ispusta a mesingana ploča u potkundaku i cijev (spojeni vijkom) zajedno osciliraju pri trzaju. Bez obzira na činjenicu da su cijev i drveni kundak vezani sa dva vijka te da se trzaj prenosi i na prednji dio čvrsto fiksiranog rama,  nakon dugogodišnjeg korištenja profilisani ispust cijevi i ploča dovode do rasklimavanja drvenog ležišta ploče. Cijev i ploča su pri opaljenju sljubljeni unutar kundaka i ponašaju se kao klin koji teži da rascijepi drvo a što može da se odrazi na sliku pogodaka. Treći imbus zavrtanj prolazi skroz pozadi kroz vrat kundaka i fiksira čelični ram sa šinama po kojima saobraća sklop nosača zatvarača (taj se vijak pri mijenjanju cijevi ne angažuje).

Cijevi, kalibri

Proizvođač je modularnost ovog multikalibarskog lovačkog karabina predvidio na način da se mijenjaju cijevi i zatvarači po sistemu koji određuju četiri grupe kalibara (zatvarači sa četiri različita promjera čela). Na cijevima se nalazi montaža optičkog nišana.

Prva grupa sa čelom zatvarača promjera 12.2 mm obuhvata: 5.6×57 mm, 243 Winchester, 6.5×57 mm, 270 Winchester, 7×64 mm Brenneke, 308 Winchester, 30/06, 9.3×62 mm.

Druga grupa namijenjena čelu zatvarača promjera 12.65 mm: 9.3×64 mm Brenneke. Za treću grupu namijenjen je promjer zatvarača 13.1 mm: 6.5×68 mm, 8×68S mm.

I četvrta grupa kojoj odgovara promjer čela zatvarača od 13.58 mm: 7 mm Remington magnum, 300 Winchester magnum, 375 Holland and Holland magnum, 458 Winchester magnum.

Cijevi su izrađivane u standardnim (dužina cijevi 60 cm), magnum (dužina cijevi 65 cm) i tropskim kalibrima (dužina cijevi 65 cm).  Standardni kalibri: 5.6×57 mm, 243 Winchester, 6.5×57 mm, 270 Winchester, 7×64 mm Brenneke, 30/06, 308 Winchester, 9.3dž62 mm;

Magnum kalibri: 6.5×68 mm, 7 mm Remington magnum, 8×68S, 300 Winchester magnum, 9.3×64 mm Brenneke;

Tropski kalibri: 375 Holland and Holland magnum, 458 Winchester magnum;

Postoji i snajperska varijanta ovog oružja oznake “Mauzer” 66 SP za vojnu i policijsku upotrebu u kalibru 308 Winchester /7.62 mm NATO. Kapacitet magacina i ove snajperske puške je tri metka (“mauzer 66 SP” u kalibru 308. Njin. još se nalazi u opremi elitne njemačke antiterorističke jedinice GSG9).

Nakon što je njemački proizvođač “Mauzer” poslije Drugog svjetskog nastavio sa radom uspješno je iznašao odgovor na zahtjev evropskog tržišta opterećenog zakonodavstvom koje lovcima nije dozvoljavalo posjedovanje više cijevi. Ne samo da se je dobijen multikalibarski karabin već je i uvođenje revolucionarne teleskopske vrlo brze, precizne i izrazito glatke akcije pomjerilo granice. Konstruktor Geman i “Mauzer” su sa modularnim karabinom teleskopskog zatvarača M66 utabali put i drugim oružarskim kućama. Razvoj je tekao ovako: “mauzer 66” – blaser SR830 (teleskopski zatvarač vrlo sličan 66-ici) – baser R93 (direktna akcija) – Blaser R8 (dodatno očvrsnuta i osigurana direktna akcija). Za kraj valja reći da je jedan primjerak “mauzera 66S” delegacija JNA povodom Dana armije 22. decembra 1974. godine poklonila Josipu Brozu Titu. Valjda to nešto govori?

Piše: Draško Dragosavljević

Be the first to comment

Leave a Reply